Toplar Damar Hastalıkları


Toplar Damar Hastalıkları Nelerdir?
Toplar damarların (ven) hastalıklarına gelmeden kısaca venlerin anatomi ve fizyolojisini anlamak yerinde olacaktır. Venler kalbe doğru giden damarlardır. Özellikle bacaklarda yer çekimine karşı bir akım söz konusudur. Bu akımı kas pompası sayesinde ven içinde bulunan kapakçıkların yardımı ile yaparlar. Venöz hastalıklar en yaygındamar hastalığıdır. Türkiye'de yapılan bir çalışmaya göre toplumun %70'inde çeşitli derecelerde venöz yetmezlik vardır ve daha da çarpıcı olanı bunların %90'ı herhangi bir tedavi almamaktadır. Başka çarpıcı bir rakam da; her 5 kişiden birinde farklı tiplerde ve boyutlarda varis olmasıdır*. Uzun yıllar venöz hastalıklar hak ettiği önemi görmemiştir, ancak venöz hastalıklar yaşam kalitesini önemli ölçüde olumsuz etkileyebildiği gibi bazıları hayatı tehdit eden sonuçlara da varmaktadır.
Kanın akması gereken yönde değil de aşağıda göllenmesi venöz yetmezlik olarak tanımlanabililr. Venöz yetmezliğin farklı tipleri vardır, basit bir ödemden venöz ülsere kadar bir sprektrumda incelenebilir.
Varis olarak bilinen durum yüzeyel damarların genişleyip kıvrım kıvrım olması halidir. Yaygın bir hastalık olması sebebiyle varis konusu ayrı bir sayfada daha ayrıntılı ele alınmıştır.
Venöz tromboz emboli atması riskleri nedeniyle önemi olan bir hastalıktır. Venöz tromboz veya derin ven trombozu bazı ameliyatlardan sonra, bazı kötü huylu hastalıklarda, uzun süre sabit ayakta durma veya oturma, uzun süren seyahatlerden sonra, pıhtılaşma eğiliminin artmasına bağlı veya hiç bilinen bir sebep olmadan da meydana gelebilmektedir.
Ven hastalıkların ileri safhalarında venöz ülserler de meydana gelebilmektedir.

Venöz Hastalıklarında Belirtiler
Venlerde meydana gelen hastalıkların çoğu ya akım yönünde bir tıkanma veya daralmaya ya da kanın aksi istikamette kaçışına bağlıdır. Her iki durumda da bacakta şişlik (ödem), ağırlık hissi, küntlük, kaşıntı, ağrı, varis oluşumu meydana gelebilir. Bu şikayetler genelde gün içinde başlar ve akşama doğru şiddeti artar. Son yapılan çalışmalarda ağrı ile venöz yetmezliğin şiddeti arasında doğrusal bir ilişki yoktur; yani az venöz yetmezliği olan bir kişinin şiddetli ağrıları olabilir. Toplar damar yetmezliği CEAP sınıflandırmasına göre C0 ile C6 arasında derecelendirilir.

Tanı Yöntemleri
Damar cerrahın muayenesinden sonra genelde renkli Doppler ultrason tanıyı doğrulamak için yeterli olmaktadır. Bunun dışında damar çapları, reflü derecesi ve yetmezlik varsa kaçağın yeri, tromboz varsa yaygınlığı iyi bir şekilde anlaşılır. May Thurner sendromu gibi daha nadir karşılaşılan bir hastalığın tanısını koymak için bilgisayarlı tomografiye başvurmak gerekebilmektedir. Venograi tanı amacıyla nadir başvurulan bir yöntemdir.

İlaç Tedavisi
Venöz hastalıklarda ilaç tedavisi çok yaygın olarak yapılmaktadır. Konulan tanıya göre tedavi planı yapılmalıdır. Bazen hastanın yatarak tedavi edilmesi gerekebilmektedir. Ama çoğu hasta ayaktan tedavi edilebilmektedir. Halk arasında kan sulandırıcı olarak bilinen ilaçlar (iğne veya hap), damar geçirgenliğini düzenleyen ilaçlar, kan akışkanlığını ayarlayan ilaçlar yaygın olarak kullanılan ilaç gruplarıdır.

Varis Çorabı
Varis çorabı ülkemizde yerleşmiş bir kavramdır ve varis dışında venöz hastalıklarda kullanım alanı vardır. Varis çorabı bacağa dıştan basınç uygulayarak toplar damarların genişlemesini engeller. Böyle olunca içinde kanın göllenmesi ve ödem oluşması gibi durumlar azalır.
Varis çorabı sabah mümkünse ayağa kalkmadan, yani yer çekimi etkisi ile kan bacaklarda göllenmeden giyilmeli, akşam istirahate geçince çıkarılmalıdır.

Varis çorapları uyguladıkları basınca göre ayrılırlar. Damar cerrahınız sizin için hangi basıncın uygun olacağını söyleyecektir. Bunun dışında varis çorapları dizaltı, dizüstü ve külotlu olmak üzere üç ayrı formda mevcuttur. Bazı modellerde parmak ucu açıktır; bu açıklık çorabı giyerken yardımcı aparatların kullanımı içindir; ancak bu açıklık zannedildiği gibi çorabı yukarıya sıyırmak için yapılmamıştır.

Açık Cerrahi
Venöz hastalıklarda uygulanan açık cerrahi yöntemler kısıtlıdır. İzole kapak yetmezliğinde kapak onarıcı cerrahi yapılan uygulamalardan bir tanesidir (venöz valvuloplasti). Tıkalı bacak venin diğer taraf bacak veni ile sağlanması ameliyatı (Palma ameliyatı) yine nadir uygulanan bir ameliyattır. Varislerin açık cerrahi tedavisi en çok yapılan ameliyat çeşididir. Venöz ülserlerde perforan venlerin ligasyonu ameliyatı (Linton ameliyatı) bugün yerini büyük oranda SEPS ameliyatına bırakmıştır.

Kapalı Cerrahi
Genellikle venöz ülserlere sebep olan perforan ven yetmezliğinde cilt altı tabakaları arasına kamera ile girilip perforan adı verilen venler bulunur ve yetmezlikliolan bu perforan venler kapatılır. Bu ameliyata subfasiyal perforatör ven cerrahisi (SEPS) denmektedir.

Girişimsel Tedavi
Venöz hastalıkların tedavisinde girişimsel yöntemlerin (anjio) ayrı bir yeri vardır. Özellikle derin ven trombozunda selektif trombolitik tedavi ve trombektomi başarıyla uygulanan tedavi yöntemleridir. Yine venöz basıncın artmasına sebep olan May-Thurner sendromu gibi durumlarda venöz stent uygulaması tedavi edicidir.

Selektif trombolitik tedavide pıhtı oluşan yere özel kateterlerle doğrudan pıhtı eritici ilaç verilmektedir. Böylece hem pıhtıya en yakın yerden müdahale edilmiş olur hem verilen ilaç genel dolaşıma katılmadığı için yan etkilerden korunmuş olunur.
Trombektomi çok özel kateterler yardımıyla pıhtının merkezinden pıhtı çekilir. Bu yöntemi trombolitik tedavi ile kombine etmek mümkündür.
Bahsedilen iki işlemde de başarıyı etkileyen bir faktör pıhtının ne kadar süre önce oluştuğudur. 15 günü geçmiş pıhtılar kronik olarak kabul edilir ve başarı elde etme şansı son derece küçüktür.

Acil Durumlar
Venöz hastalıklarda ilk akla gelen acil durum yaralanmalardır. Venler yüzeyel seyrettiği yaralanmalarına da sık rastlanmaktadır. Fışkıran tarzda olmayan kanamalar genelde venöz kanamalardır. En yakın acil servise gidene kadar ya da acil yardım gelene kadar yaralı bölgenin üstüne baskı uygulamak alınması gereken ilk tedbirdir.
Venöz trombozlar sık karşılaşılan başka bir acil durumdur. Bacakta oluşan pıhtının akciğerlere atması riski vardır. Kalpte delik olmadığı sürece bu pıhtının beyne atması mümkün değildir. Ancak akciğere atan pıhtı büyük ise ciddi solunum yetmezliği hatta ölüm bile meydana gelebilmektedir. Bu bakımdan derin ven trombozu ivedilikle tedavi edilmesi gereken bir durumdur.